Τι εξυπηρετεί η αδερφική ζήλια

  •  Βοηθά το παιδί να κατακτήσει στάδια συναισθηματικής ωρίμανσης που σχετίζονται με το να μοιράζεται- να περιμένει- να ματαιώνεται.
  • Αποτελεί έναν τρόπο να διεκδικήσει την προσοχή του γονιού καθώς αποτελεί ένα κάλεσμα για επαφή- έστω και με αρνητικό τρόπο.
  • Δίνεται η δυνατότητα έκφρασης θυμού και επανόρθωσης μέσα από την επίλυση της σύγκρουσης που προκαλεί.
  • Οι αδερφικές συγκρούσεις λειτουργούν ως το μέσο για δοκιμασία ορίων, έλεγχο της επίδρασης του θυμού του παιδιού στο περιβάλλον. Είναι ένα «μάθημα κοινωνικοποίησης» στα πλαίσια της οικογένειας, σχετικά με τη διαχείριση συμπεριφορών που είναι μη αποδεκτές.
  • Αποτελεί ευκαιρία για εκτόνωση αρνητικών συναισθημάτων. Μέσα από τις αδερφικές συγκρούσεις τα παιδιά διοχετεύουν εντάσεις που προκύπτουν από τις απαγορεύσεις και τους περιορισμούς που δέχονται στα πλαίσια της οικογένειας, που θα έπρεπε αλλιώς να καταπνίξουν ή να στρέψουν προς τους γονείς.

Άμεσες και έμμεσες εκδηλώσεις αδερφικής ζήλιας

  • Συγκρούσεις, καβγάδες και επιθετικότητα.
  • Υποτίμηση – τάση να αγνοεί το μικρότερο αδερφάκι.
  • Παλινδρόμηση σε πρακτικά θέματα που είχε ήδη κατακτήσει– ύπνος/φαγητό/τουαλέτα – γενικευμένη γκρίνια.
  • Παλινδρόμηση σε κοινωνικές συμπεριφορές. Το παιδί παρουσιάζεται αδύναμο,ευάλωτο,κοινωνικά πιο αποσυρμένο. Τείνει να αποζητά την υποστήριξη και την προστασία του γονιού περισσότερο από όσο τη χρειάζεται.
  • Προσκόλληση – δυσκολία αποχωρισμού από τον κηδεμόνα.
  • Καθώς η αδερφική ζήλια αφορά εξίσου το μικρότερο όσο και το μεγαλύτερο παιδί, παρατηρείται συχνά αντιστροφή ρόλων – το μεγαλύτερο παιδί παλινδρομεί και το μικρό παρουσιάζεται πιο ανεξάρτητο. 

Γονείς και διαχείριση

  • Οι διαφωνίες συχνά προκύπτουν «για τα μάτια του γονιού», σαν κάλεσμα για επαφή, με το κάθε παιδί να διατηρεί ένα ρόλο (καλού/κακού, θύτη/θύματος). Όταν οι γονείς εμπλέκονται στην επίλυση της διαφωνίας, κινδυνεύουν να εδραιώσουν αυτούς τους ρόλους, οι οποίοι συνήθως εναλλάσσονται μεταξύ των παιδιών.
  • Ανάγκη να αποφύγει ο γονιός να «προστατεύσει» το ένα παιδί από το άλλο. Εμπιστοσύνη που επιδεικνύει ότι δεν χρειάζεται η παρουσία του για να εξασφαλίσει ότι δε θα βλάψουν το ένα το άλλο.
  • Αντίσταση του γονιού στο να αναλάβει ρόλο «διαιτητή» – αποστασιοποίηση – έμφαση στην ικανότητα των παιδιών να επιλύσουν τη σύγκρουση. Εμπιστοσύνη στη σχέση των αδερφών ότι μπορεί να λειτουργήσει χωρίς την παρουσία του.
  • Περιθώριο στο να βρουν τρόπο επίλυσης του προβλήματος. Όταν δεν χρειάζεται η διαμεσολάβηση του γονιού αισθάνονται  αρκετά ικανά να το επιτύχουν. Αναλαμβάνοντας την ευθύνη για τη σχέση, ενισχύεται η αυτοπεποίθησή τους. 

Πώς οι γονείς πυροδοτούν ή συντηρούν άθελά τους τη ζήλια

Το μεγάλο παιδί ως «ενήλικας»

Η τάση του γονιού να περιμένει από το μεγαλύτερο παιδί να υποχωρεί στις συγκρούσεις ώστε να δοθεί μια γρήγορη λύση στην ένταση, καταλήγει να επιτείνει τις προστριβές καθώς επιβεβαιώνει την αγωνία του μεγαλύτερου παιδιού ότι έχει χάσει για πάντα τη θέση του μικρού. Παράλληλα δημιουργείται μια λανθασμένη εντύπωση στο μικρότερο παιδί ότι μπορεί να δικαιώνεται σε βάρος του μεγαλύτερου αδερφού με αποτέλεσμα να εκμεταλλεύεται τη θέση του ως μικρότερο, επιτείνοντας την ανισορροπία στις σχέσεις τους.

Σύγκριση – έχει νόημα;

  • Η σύγκριση ως μέτρο αξιολόγησης των παιδιών μεταξύ τους – σχετικά με το χαρακτήρα, τις επιδόσεις, τις κατακτήσεις – αναπόφευκτα πυροδοτεί τον ανταγωνισμό. Όταν ένα παιδί αξιολογείται με γνώμονα τις επιτυχίες του αδερφού, του ξαδέρφου, του συμμαθητή, δυσκολεύεται να χαρεί τις κατακτήσεις του, που μετατρέπονται σε αφορμή για αυτό-αμφισβήτηση. Κάθε νέα επιτυχία του ενός, μπορεί να γίνει αιτία για άγχος, θυμό και προσπάθεια υποτίμησης του άλλου. Η αγωνία της επίδοσης χρειάζεται να λειτουργεί όχι σε σύγκριση και αντιδιαστολή με τα επιτεύγματα του άλλου αλλά σε σχέση με τις ικανότητες και τις επιθυμίες του κάθε παιδιού.
  • Ποια σύγκριση έχει νόημα: Η «ενδοατομική» σύγκριση- επικέντρωση στο τι πετυχαίνει/αλλάζει/βελτιώνει κάποιος σε σχέση με τον εαυτό του, σε σχέση με προηγούμενη δική του προσπάθεια, λαμβάνοντας υπόψιν τις ιδιαίτερες κλίσεις, τις προτιμήσεις και την ιδιοσυγκρασία του. Πρόκειται τότε για μια λειτουργική σύγκριση που αφορά τη δική του πορεία και γι’ αυτό είναι πιο δίκαιη και ουσιαστική.

Αντιμετώπιση μέσω άρνησης ή ξεγελάσματος

  • Η τάση των γονιών να παραγνωρίζουν ή να αρνούνται την ύπαρξη ζήλιας καθώς ερμηνεύεται ως απόδειξη ότι έχουν κάνει κάτι λάθος στο μεγάλωμα των παιδιών, δε το βοηθά να αποδεχτεί αντίστοιχα τα συναισθήματά του ως κάτι αναμενόμενο. Η συμπεριφορά αυτή συμπίπτει με μια γενικευμένη πεποίθηση ότι αν δεν μιλήσουμε για κάτι είναι σα να μη συμβαίνει.
  • Η επιλογή των γονιών να ξεγελάσουν το μεγαλύτερο παιδί ως προς τα συναισθήματά τους για το μικρό δηλώνοντας ότι δεν το αγαπούν ή ότι το αγαπούν λιγότερο, προκαλεί συχνά δυσπιστία ή ενοχές και δεν βοηθά να αποδεχτεί τη νέα παρουσία. Στόχος είναι το παιδί να αποδεχτεί την ύπαρξη του νέου μέλους ως μια συνθήκη που δεν μειώνει αυτό που οι γονείς νιώθουν για εκείνο, αποφεύγοντας να καλλιεργήσουν μια ψευδαίσθηση «συνωμοσίας» εις βάρος του μικρότερου παιδιού.