Ο φόβος του φόβου

Τα συναισθήματα αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εικόνας του εαυτού μας, καθώς λειτουργούν ως μέτρο αξιολόγησης των εντυπώσεων και των εμπειριών που βιώνουμε στις σχέσεις μας με τους άλλους, στην επαφή μας με την καθημερινότητα και με τον κόσμο γύρω μας. Είναι ένας αυθόρμητος τρόπος αντίδρασης που προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες αναφορικά με τις ανάγκες και τις επιθυμίες μας, καθώς μας επιτρέπουν να ερμηνεύουμε το περιβάλλον ως ασφαλές, φροντιστικό, εμπιστεύσιμο ή αντίστοιχα ανεπαρκές, μη ικανοποιητικό ή ακόμη και επικίνδυνο λειτουργώντας ως προειδοποιητικό σήμα, ως ευκαιρία για προστασία και αποφυγή όταν αισθανθούμε ότι κάτι δεν δουλεύει σωστά ή όπως θα χρειαζόταν, ώστε να νιώθουμε καλά.

Ένα από τα κυρίαρχα συναισθήματα που ορίζει τη σκέψη και τις επιλογές μας είναι ο φόβος. Πρόκειται για ένα λειτουργικό συναίσθημα που ενεργοποιείται όταν το άτομο εκτιμήσει ότι βρίσκεται σε κάποιου είδους κίνδυνο. Η αίσθηση της απειλής – μικρότερης ή μεγαλύτερης, πραγματικής ή φανταστικής – κινητοποιεί μια σωματική αντίδραση (κλάμα – αποφυγή – επίκληση κάποιου δυνατότερου) με σκοπό το άτομο να προστατευθεί από κάτι άγνωστο, που μοιάζει μη εμπιστεύσιμο. Το γεγονός ότι η εκτίμηση μιας κατάστασης ως απειλητική – ανεξάρτητα από το αν είναι όντως – αρκεί ώστε να βιώσουμε το αίσθημα του φόβου, αποτελεί την αρχή του νήματος για μια σειρά παράλογων σκέψεων και αντιδράσεων που καθοδηγούν τη συμπεριφορά και τις επιλογές μας στο όνομα της αποφυγής ή της προστασίας, εκεί που “αντικειμενικά” – ό,τι κι αν σημαίνει αυτό – είναι αχρείαστη. Πρόκειται για τις περιπτώσεις όπου η πλάνη των αισθήσεων μας παρασύρει να ερμηνεύσουμε ως επικίνδυνο κάτι μικρό ή διαχειρίσιμο. Η εκτόνωση της οργανικής αναστάτωσης επιτρέπει να επανέλθουμε γρήγορα στην προηγούμενη κατάσταση καθώς η λογική επεξεργασία τιθασεύει την παρορμητική αντίδραση και επαναφέρει το σώμα και το μυαλό σε ηρεμία.

Υπάρχουν ωστόσο και οι περιπτώσεις όπου ο φόβος μας κατακλύζει με έναν τρόπο σιωπηλό, κατά κάποιον τρόπο ύπουλο, καθότι μη αναγνωρίσιμο. Αντιμέτωποι με ένα δίλημμα ή μια δυσάρεστη εξέλιξη, αδυνατούμε να επιλέξουμε αυτό που είναι το καλύτερο για εμάς από το φόβο των αλλαγών που η επιλογή μας θα επιφέρει. Καταλήγουμε συχνά να περιοριζόμαστε, να συρρικνωνόμαστε, να διαστρεβλώνουμε την εικόνα του εαυτού μας και των συνθηκών που μας περιβάλλουν, καθώς ο φόβος που κατακλύζει με έναν υπόγειο τρόπο τη σκέψη μας, δεν μας επιτρέπει να κρίνουμε καθαρά όσα μας αφορούν, τις δυνατότητες μας, τις επιθυμίες μας και μας καθοδηγεί στο γνώριμο, το οικείο, το συνηθισμένο, σε αυτό που ενώ μοιάζει καθησυχαστικά ασφαλές είναι στην ουσία πνιγηρά δεσμευτικό.

Αποφεύγουμε το χωρισμό από μια σχέση που δεν μας γεμίζει, που είναι νοσηρά συμβιβασμένη, ενδεχομένως και κακοποιητική προκειμένου να αποφύγουμε την απειλή της μοναξιάς που ξεπροβάλει σαν προοπτική. Παλεύουμε να αποφύγουμε τη θλίψη για μια απώλεια, τη ρήξη σε μια φιλική σχέση ή σε μια συνεργασία, την αλλαγή σε μια συνθήκη που μας δυσκολεύει από το φόβο της αντίδρασης του άλλου ή την απειλή ότι δε θα έχουμε τη δυνατότητα να φτιάξουμε κάτι καλύτερο, να δημιουργήσουμε νέες σχέσεις, να διαμορφώσουμε καλύτερες, πιο λειτουργικές και δίκαιες συνεργασίες, με άλλους ανθρώπους, σε ένα νέο πλαίσιο. Ο φόβος της αλλαγής, της άγνωστης συνθήκης, ψαλιδίζει την προοπτική, θολώνει την κρίση και λειτουργεί σαν βαρίδιο έναντι σε κάθε νέα δυνατότητα.

Ωστόσο, όπως συνηθίζει να επαναλαμβάνει ένας καλός φίλος, η ζωή αρχίζει εκεί που τελειώνει η ασφάλεια. Η γνώση του εαυτού αρχίζει εκεί που οι ισορροπίες ανατρέπονται, εκεί που η αίσθηση του ελέγχου και της συνηθισμένης ροής χάνεται, εκεί που τα συναισθήματα αγριεύουν, εκεί που οι φόβοι μας κυριεύουν προκαλώντας μας να τους αναγνωρίσουμε, να τους ερμηνεύσουμε και να τους δώσουμε τη θέση που τους ταιριάζει. Μόνο αν επιτρέψουμε στον εαυτό μας να τους αντιμετωπίσει θα ξέρουμε ποιες είναι οι πραγματικές τους διαστάσεις. Γιατί η εμπειρία αποδεικνύει ότι ο φόβος του φόβου είναι συνήθως μεγαλύτερος από τον ίδιο το φόβο, και όσο αποφεύγουμε να τον κοιτάξουμε και να τον νιώσουμε τόσο η φαντασία παίρνει τα ηνία και η εικόνα διαστρεβλώνεται σαν σε παραμορφωτικό καθρέφτη. Αν δεν τον αντικρίσουμε δεν θα μάθουμε ποτέ αν το τέρας είναι απλά ένα ενοχλητικό τρωκτικό. Και θα ζούμε στη σκιά του όπως ο ελέφαντας που αν μεγαλώσει στη σκλαβιά, με μια αλυσίδα στο πόδι, παίρνει ως δεδομένη την αδυναμία του να απελευθερωθεί από αυτήν, έτσι ώστε ακόμη κι όταν ενηλικιωθεί, όταν η σωματική του δύναμη είναι πλέον πολλαπλάσια των δεσμών του, εξοικειωμένος με την αδυναμία και αφημένος στην αβοηθησία του παρελθόντος, δεν συνειδητοποιεί ότι η ελευθερία που στερείται είναι πλέον ζήτημα ενός μικρού τινάγματος του ποδιού για να την κατακτήσει.

Πρώτη δημοσίευση: Άρθρο Φώνης Τζιτζιμίκα στο Arts&Antiques CCR

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτή η τοποθεσία χρησιμοποιεί cookies για την υποστήριξη της εμπειρίας σας σε ολόκληρο τον ιστότοπο. Πολιτική απορρήτου

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο